Hoe werkt het gehoor? Buitenoor, middenoor en binnenoor uitgelegd

U hoort de hele dag door, zonder dat u er iets voor hoeft te doen. Maar achter dat horen zit een ingenieus systeem. Binnen een fractie van een seconde zet uw oor een trilling in de lucht om in een signaal dat uw hersenen herkennen als een stem, muziek of een waarschuwing.

In dit artikel leest u hoe het gehoor werkt, van oorschelp tot hersenen, wat de gehoorgang doet, waarom u oorsmeer hebt en hoe lawaai het gehoor kan beschadigen.

Van geluidsgolf tot geluid

Geluid bestaat uit trillingen in de lucht: kleine, snelle verschillen in luchtdruk die een geluidsbron veroorzaakt. Hoe die golven ontstaan en wat toonhoogte en geluidssterkte zijn, leest u in wat is geluid.

Het oor vangt die trillingen op en geeft ze door. Dat gebeurt in drie delen: het buitenoor, het middenoor en het binnenoor. Pas in de hersenen wordt de trilling echt geluid.

1 2 3 4 5 6 7 8

Het buitenoor

Het buitenoor bestaat uit de oorschelp, de gehoorgang en het trommelvlies. De oorschelp is het enige deel van uw gehoor dat u kunt zien. Hij werkt als een trechter die geluid opvangt, en door zijn vorm helpt hij u ook om te horen of een geluid van voren of van achteren komt.

Via de gehoorgang komt het geluid bij het trommelvlies. De gehoorgang is bij volwassenen zo’n 2,5 centimeter lang en loopt een beetje schuin. Hij heeft ook een beschermende taak: vuil en stof worden opgevangen voordat ze het trommelvlies bereiken, en de gehoorgang houdt het trommelvlies warm en beschermt het tegen uitdroging.

Het trommelvlies is een dun, gevoelig vlies dat de gehoorgang afsluit. Komt er een geluidsgolf aan, dan gaat het trommelvlies mee trillen.

Het middenoor

Achter het trommelvlies ligt het middenoor, een kleine, met lucht gevulde ruimte. Daarin zitten drie gehoorbeentjes: de hamer, het aambeeld en de stijgbeugel. Het zijn de kleinste botjes van uw lichaam.

Het trommelvlies geeft zijn trilling door aan de hamer, die hem via het aambeeld doorgeeft aan de stijgbeugel. Onderweg wordt de trilling versterkt. Dat is nodig, want in het binnenoor moet de trilling over van lucht naar vloeistof, en vloeistof is veel moeilijker in beweging te krijgen.

Vanuit het middenoor loopt de buis van Eustachius naar de neus-keelholte. Die buis zorgt dat de luchtdruk aan beide kanten van het trommelvlies gelijk blijft. Daarom ploppen uw oren als u slikt of geeuwt, bijvoorbeeld in een vliegtuig. Lukt dat niet goed, dan krijgt u bij het dalen een dicht oor of oorpijn; wat daartegen helpt, leest u in oorpijn en drukverschil bij vliegen.

Het binnenoor

Het binnenoor bestaat uit het slakkenhuis en het evenwichtsorgaan. Het slakkenhuis is een opgerolde buis, gevuld met vloeistof. De stijgbeugel duwt tegen een klein venster in het slakkenhuis, waardoor de vloeistof gaat bewegen.

Langs de binnenkant van het slakkenhuis zitten duizenden haarcellen. Als de vloeistof beweegt, buigen de haartjes op die cellen mee. Daarbij zetten ze de beweging om in elektrische signalen. Elke plek in het slakkenhuis reageert op een eigen toonhoogte: de hoge tonen aan het begin, de lage tonen verderop in de spiraal.

Via de gehoorzenuw gaan de signalen naar de hersenen. Daar worden ze herkend en krijgen ze betekenis: een bekende stem, een melodie of een claxon. Pas dan hoort u echt iets.

Oorsmeer en de gehoorgang

In het buitenste deel van de gehoorgang zitten klieren die oorsmeer maken. Oorsmeer is geen vuil, maar een beschermlaag. Het vangt stof en vuil op, houdt de huid soepel en remt bacteriën en schimmels. Door de bewegingen van uw kaak bij praten en kauwen schuift het oorsmeer vanzelf langzaam naar buiten. Uw gehoorgang maakt zichzelf dus schoon. U hoeft uw oren niet schoon te maken; het zichtbare deel reinigt u met een nat washandje.

Soms gaat dat mis en hoopt het oorsmeer zich op tot een prop. Dat gebeurt vaak door wattenstaafjes, waarmee u het oorsmeer juist dieper duwt, of door veel oordopjes te dragen. U hoort dan doffer en uw oor voelt vol. Volgens Gezondheid en Wetenschap kunt u de prop voorbereiden met oordruppels op basis van olie van de apotheker, die u 3 tot 4 dagen gebruikt. Daarna verwijdert de huisarts de prop, met een lusje of door het oor uit te spuiten. Gebruik geen druppels als u een gaatje in het trommelvlies of buisjes hebt. Lees meer in ons artikel over de oorsmeerprop of over oren schoonmaken.

Zit uw oor daarna nog dicht, of zit de prop hardnekkig vast? Dan verwijst uw huisarts u door naar een NKO-arts, die het oorsmeer wegzuigt.

Hoe lawaai het gehoor beschadigt

De haarcellen in het slakkenhuis zijn kwetsbaar. Bij te luid of te lang geluid raken ze overbelast. Eerst merkt u dat als een dof gevoel of een piep na een concert of een dag in lawaai. Dat gaat meestal weer over. Gebeurt het vaak, dan raken haarcellen blijvend beschadigd. Ze groeien niet terug, dus het gehoorverlies is blijvend. Vaak gaan eerst de hoge tonen achteruit.

Lawaaischade kan ook leiden tot tinnitus: een piep, ruis of suizen dat er niet is. Het risico begint bij ongeveer 80 dB(A), als u er lang in staat. De pijngrens ligt veel hoger, rond 120 tot 130 dB. Uw gehoor kan dus al beschadigd raken lang voordat geluid pijn doet. Hoe lang u in welk geluid veilig bent, leest u in hoeveel decibel is schadelijk, en hoe u het voorkomt in gehoorschade voorkomen.

Problemen met het gehoor

Geluid legt een hele weg af voordat u het hoort, en op elk punt kan iets misgaan. Is de doorgifte in het buiten- of middenoor verstoord, bijvoorbeeld door een oorsmeerprop, vocht achter het trommelvlies of een ontsteking, dan heet dat geleidingsverlies. Dat is vaak te behandelen. Zit het probleem in het binnenoor of de gehoorzenuw, dan heet het perceptief verlies. Dat is meestal blijvend.

Slechthorendheid kan aangeboren zijn, maar ontstaat vaker later in het leven. Ouder worden speelt een grote rol, net als lawaai. Merkt u dat u slechter hoort, dan kan uw huisarts u doorverwijzen naar een NKO-arts voor een gehoortest. Werkt u in lawaai boven 80 dB(A), dan valt u in België onder het verplichte gezondheidstoezicht van de arbeidsarts, met een gehoortest. Daarnaast doen wij gehoormetingen op locatie bij bedrijven. Bij blijvend gehoorverlies kan een hoorapparaat helpen om weer beter te horen.

Bescherm uw gehoor

Schade door lawaai is goed te voorkomen. Draag gehoorbescherming als het luid is, op uw werk, bij concerten of tijdens het klussen. Oordoppen op maat worden gemaakt op basis van een afdruk van uw gehoorgang. Daardoor sluiten ze goed af en zitten ze ook na uren nog comfortabel, terwijl het filter het volume naar een veilig niveau brengt.